 |
Συντάκτης: | Κουκμήσης Βασίλης, εθελοντής Σ.Ο.Φ.Ψ.Υ., κοινωνικός - οργανωτικός ψυχολόγος (MSc) |
 |
Ημερομηνία: | 20/04/2007 |
|
|
||
…ή στραβά αρμενίζουμε: περί ψυχιατρικής μεταρρύθμισης ο λόγος
Δεν έχει περάσει ούτε ένας μήνας από την επιτυχή –όπως στην πορεία αποδείχτηκε- μετεγκατάσταση χούφτας ατόμων-πρώην ασθενών του ΨΝΘ σε ξενώνα στην περιοχή του Εύοσμου Θεσσαλονίκης και η όλη αναστάτωση που δημιουργήθηκε εξαιτίας του γεγονότος αυτού, η οποία πήρε σάρκα και οστά μέσα από μια, όχι ασφαλώς πρωτοφανή, στιγματιστική αντιμετώπιση μερίδας αντιδρούντων κατοίκων φαίνεται να ξεχάστηκε. Όχι όμως και να αντιμετωπίστηκε, όπως τουλάχιστον θα άρμοζε βάση της φιλοσοφίας της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης.
Ασφαλώς, οι περισσότεροι εμπλεκόμενοι στο χώρο της ψυχικής υγείας σπεύσαμε αμέσως (και ορθώς πράττοντας) να καταδικάσουμε το γεγονός, χωρίς ωστόσο, δυστυχώς, να το δούμε πιο σφαιρικά: αυτόματα σχεδόν το πρόβλημα μεταφέρθηκε στα άτομα που αντιδρούσαν για τη λειτουργία του ξενώνα στην περιοχή τους, φοβούμενοι για τη δική τους υγεία. Γιατί για τους κατοίκους αυτούς η ψυχική διαταραχή είναι κολλητική και οι πάσχοντες βίαιοι και επικίνδυνοι. Πρόκειται για άτομα που έχουν στο μυαλό τους βαθιά ριζωμένες και καλά διαμορφωμένες προκαταλήψεις που στιγματίζουν την ψυχική διαταραχή. Αυτό είναι γνωστό. Αλήθεια, φρόντισε κανείς να προετοιμάσει τους ανθρώπους αυτούς για τη δημιουργία και τη λειτουργία του εν λόγω ξενώνα; Τους εξήγησε κανείς τι ακριβώς είναι αυτή η δομή, για ποιο λόγο δημιουργήθηκε και ποιες ανάγκες εξυπηρετεί; Οι αντιδράσεις των κατοίκων συνηγορούν προς το αντίθετο.
Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι προσπάθειες ενημέρωσης των κατοίκων πραγματοποιήθηκαν. Ωστόσο, οι αντιδράσεις δείχνουν ότι κάτι, μάλλον, δεν πήγε και τόσο καλά. Η εικόνα των μικρών παιδιών να πετούν πέτρες (ίσως αυτές του αναθέματος) στο κτίριο που στεγάζει πλέον τους πρώην ασθενείς πείθει ότι οι προσπάθειες, αν και όποιες έγιναν, σίγουρα δεν ήταν αποτελεσματικές. Αλήθεια, στις προσπάθειες ενημέρωσης των κατοίκων, οι πρώην ασθενείς-λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας και οι οικογένειές τους ποιο ρόλο είχαν; Μάλλον του απλού θεατή…
Ίσως, επομένως, εκείνο που φαίνεται να έχει τη μέγιστη σημασία σε τέτοιες προσπάθειες είναι η εγγύτητα και εμπλοκή των ίδιων των ληπτών και των οικογενειών με την κοινότητα. Είναι οι ίδιοι οι λήπτες και οι οικογένειές τους που μπορούν να μεταπείσουν, να ενημερώσουν, να εκπαιδεύσουν, να αποστιγματίσουν. Στο πρόγραμμα «zero-stigma» της EUFAMI που ανέλαβε να υλοποιήσει ο Σ.Ο.Φ.Ψ.Υ. Ν. Σερρών σε γυμνάσια του νομού αυτό αποδείχτηκε περίτρανα: οι μαθητές μέσω της επαφής τους με λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας και τις οικογένειές τους κατάφεραν και με την καθοδήγηση των ειδικών, να αλλάξουν τις στιγματιστικές τους απόψεις σχετικά με την ψυχική διαταραχή και τους ψυχικά πάσχοντες. Και όχι μόνον κατάφεραν να μειώσουν την κοινωνική τους απόσταση, αλλά και να διατηρήσουν τη θετική αυτή αλλαγή στο πέρασμα του χρόνου. Σίγουρα, ως αντίλογο, θα μπορούσε κάποιος να χρησιμοποιήσει το επιχείρημα της ιδιαιτερότητας του δείγματος στο οποίο έγιναν οι παρεμβάσεις του «zero-stigma»: διαφορετικά μεταπείθονται οι ανήλικες μαθητές, διαφορετικά οι ενήλικοι, που έχουν αποκρυσταλλώσει βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις. Και όμως, και στην περίπτωση των τελευταίων, η σωστή ενημέρωση μπορεί να μεταπείσει. Ίσως πιο δύσκολα, ίσως πιο αργά, αλλά στο τέλος θα μεταπείσει. Εξάλλου, κανείς ρεαλιστής δεν ονειρεύεται ή προσδοκεί αλλαγές από τη μια μέρα στην άλλη. Κάτι που στην περίπτωση του Εύοσμου δεν έγινε: μάλλον η όλη στρατηγική προέβλεπε την αλλαγή από τη μια μέρα στην άλλη. Και όταν δικαιολογημένα κάτι τέτοιο δε συνέβη, απλά διετάχθη…Και η διαταγή έφερε αντίδραση.
Πολλά θα μπορούσαν ακόμη να γραφτούν για το θέμα αυτό. Και ακόμη περισσότερα, όμως, θα μπορούσαν να γίνουν. Ίσως η περίπτωση του Εύοσμου μπορεί να μας διδάξει νέους τρόπους προσέγγισης της κοινότητας, πιο αποτελεσματικούς, στους οποίους τον πρώτο λόγο θα έχουν οι ίδιοι οι λήπτες και οι οικογένειές τους και όχι οι ειδικοί. Και για αυτό, άλλωστε, το λόγο δε γίνεται η μεταρρύθμιση; Γιατί οι ειδικοί στο χώρο της ψυχικής υγείας, αφού δεν πέρασαν από τη δίνη της ασθένειας δεν μπορούν να νοιώσουν τι ακριβώς αυτή σημαίνει. Ίσως, μόνο να την καταλάβουν. Αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να πείσουν για τις ολέθριες συνέπειες που το στίγμα προκαλεί στα άτομα που βιώνουν κάποια ψυχική διαταραχή. Επομένως, οι ίδιοι οι λήπτες και οι οικογένειές τους θα πρέπει να έχουν και τον πρώτο λόγο, γιατί μπορούν να μιλήσουν και να μεταρρυθμίσουν. Κάτι που στις μέρες μας, δυστυχώς, δε φαίνεται να γίνεται στο βαθμό που θα περίμενε κανείς. Τουλάχιστον, και ειδικά για την περίπτωση του Εύοσμου, ας παραδεχτούμε αυτό: ότι ο γιαλός σίγουρα στραβός δεν είναι!
Κουκμήσης Βασίλης
Κοινωνικός-Οργανωτικός Ψυχολόγος (MSc)
Εθελοντής στο Σ.Ο.Φ.Ψ.Υ. Ν. Σερρών
| Μετάβαση σε: Σελίδα 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | |