ΜΜΕ και
ο ψυχικά πάσχων
Λόγω της καταλυτικής επιρροής των ΜΜΕ, η σχέση τρέλας-βίας αναδύεται συνειρμικά στη σκέψη των ανθρώπων. Η ιδέα αυτή, που έχει την καταγωγή της στην άποψη της δαιμονοκατοχής ως αιτιολογικού παράγοντα της ψυχικής νόσου, δεν έπαψε καθόλου να λειτουργεί ως ερμηνευτικός παράγοντας, αφού καλλιεργείται συστηματικά από πολλές πλευρές που αναγκαστικά εκφράζονται μέσα από τα ΜΜΕ. Επίσης, δεν πρέπει να παραβλέπεται το ότι όλα τα μεγάλα ψυχιατρεία χτίστηκαν έξω από τις πόλεις και αυτό συνέβαλε πολύ στην καλλιέργεια της ιδέας του εξοστρακισμού του ψυχικώς πάσχοντα.
Η εικόνα του ψυχικώς πάσχοντα δίνεται με έναν τρόπο που προκαλεί φόβο ή οίκτο ή απέχθεια. Ο ψυχικώς πάσχων είναι επικίνδυνος. Αλλά και ο δράστης πράξεων βίαιων, αλλόκοτων ή απεχθών θα πρέπει να είναι ψυχοπαθής, παρανοϊκός, να έχει ψυχολογικά προβλήματα ή να παίρνει ψυχοφάρμακα.
Η κάλυψη των ΜΜΕ πολύ συχνά αντικατοπτρίζει την παρεξηγημένη αντίληψη που υπάρχει στην ευρύτερη κοινωνία γύρω από τα προβλήματα της ψυχικής υγείας. Η προβολή αποκλειστικά βαριών ψυχώσεων και διανοητικών καθυστερήσεων από τα ΜΜΕ διαστρευλώνει την εικόνα των ψυχικών διαταραχών, οι οποίες εκτείνονται σε ένα φάσμα βαρύτητας και επιπτώσεων στο κοινωνικό περιβάλλον του ασθενούς. Έτσι, η σύνδεση με την επικινδυνότητα και το στίγμα είναι εύκολη. Υπάρχουν, όμως, δεκάδες άλλες ψυχιατρικές διαταραχές που καμιά σχέση δεν έχουν με οποιαδήποτε μορφής επικινδυνότητα.
Υπάρχουν τηλεοπτικές εκπομπές, στις οποίες προσκαλούνται άτομα με ψυχιατρικές διαταραχές, τα οποία χρησιμοποιούνται ως πηγή διασκέδασης.
Η εικόνα που παρουσιάζεται από τα ΜΜΕ π.χ. για τη σχιζοφρένεια, αποτελείται από ένα πλέγμα εσφαλμένων αντιλήψεων, προκαταλήψεων, μύθων και ρατσισμού. Το άτομο με σχιζοφρένεια προβάλλεται σαν να είναι:
Βίαιος
και επικίνδυνος
Δυνατόν
να μεταδώσει την τρέλα του στους άλλους
Τεμπέλης
και ανεύθυνος
Ανίκανος
να πάρει λογικές αποφάσεις για τη ζωή του
Απρόβλεπτος
Ανίκανος
να εργαστεί
Οφείλεται
η σχιζοφρένεια σε λάθη ανατροφής των γονέων
Το αποτελεσματικότερο μέσο ενημέρωσης του κόσμου σε θέματα ψυχικής υγείας είναι τα ΜΜΕ. Δεδομένης της συχνότητας των ψυχιατρικών διαταραχών, η ενημέρωση σε θέματα ψυχικής υγείας θα πρέπει στο μέλλον να αποτελέσει υψηλή προτεραιότητα. Δεν θα πρέπει να αποσιωπηθούν τα θετικά στοιχεία: Τα ΜΜΕ παίρνουν θετική στάση στις προσπάθειες αποασυλοποίησης και επανένταξης των ψυχικώς πασχόντων. Δεν υποδαυλίζουν το ρατσισμό και τις αντιδράσεις της γειτονιάς. Βοηθούν στην προβολή και διάδοση καινούριων ιδεών, πληροφοριών και θεωριών για τους τρόπους αντιμετώπισης της ψυχικής νόσου.
Έχουν το δικαίωμα τα τηλεοπτικά συνεργεία να επισκέπτονται μονάδες ψυχικής υγείας και να παίρνουν συνεντεύξεις από τους ασθενείς; Η έκθεση του ασθενούς στη δημοσιότητα έχει σοβαρούς κινδύνους για την ψυχική του υγεία και είναι δυνατόν να δημιουργήσει διαπροσωπικά και οικογενειακά προβλήματα.
Έχουν το δικαίωμα οι ψυχίατροι να ομιλούν σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ακόμη και χωρίς την αποκάλυψη του ονόματος του ασθενούς; Χρειάζεται μελέτη των επιπτώσεων των λόγων των ειδικών στην υγεία ευάλωτων πληθυσμών.
Η απεικόνιση των ατόμων με ψυχικές ασθένειες επηρεάζει τη στάση και τη γνώση της κοινωνίας. Οι ειδήσεις/ ντοκιμαντέρ και τα μυθιστορηματικά και δραματικά σενάρια προσφέρουν τις δυνατότητες για να ξεπεραστούν οι μύθοι σχετικά με τις ψυχικές ασθένειες και να προωθηθεί μια φιλολογία γύρω από την ψυχική υγεία.
Δεν μπορεί κανείς να μην αναγνωρίσει το ρόλο που διαδραματίζουν τα ΜΜΕ στη διαμόρφωση της κοινωνικής γνώσης και συμπεριφοράς σε θέματα που αφορούν τις ψυχικές ασθένειες.
Τα ΜΜΕ από τη μια μεριά εκφράζουν την κοινή γνώμη, που τείνει να αποδίδει κάθε καταδικαστέα, απωθητική ή δυσάρεστη πράξη σε ψυχική ασθένεια του δράστη. Από την άλλη μεριά τα ΜΜΕ έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώνουν τη στάση της κοινής γνώμης.
Όμως, οι εσφαλμένες αντιλήψεις γύρω από την ψυχική ασθένεια μπορούν να ανατραπούν και η κοινωνία μπορεί να ενημερωθεί και να εκπαιδευτεί με τη χρήση ακριβούς ορολογίας και με την έγκυρη και ευαίσθητη αναφορά και περιγραφή αυτών των θεμάτων.